Menu

Alevilik Nedir ?


Dini inanç olarak Hazreti Ali’ye bağlı şekilde hayatını sürdürmekte olan insanların inanış ve mezhep biçimlerine verilen isim olduğu söylenebilir. Bu inanışın içerisinde Hazreti Ali’ye imamlık yetkisini doğrudan doğruya Allah’ın ve peygamberin verdiğine inanılması durumu ise Alevilikte “Şia-i Aleviyye” olarak adlandırılmaktadır.

Türkiye sınırlarında Alevilik mezhebi, Sünnilik mezhebinden sonra en yaygın olarak görülen ikinci İslami kökenli inanıştır. İlk sırada gelen Sünnilik nedir diye bakıldığında; bu inanışta Allah ve Muhammed inanışları birlikte görülürken Alevilik inancında Allah, Muhammed ve Ali ile tamamlanan bir inanç faktörü dikkat çekmektedir. Ayrıca Aleviler On İki İmamları ve Ehl-i Beyt’i de önemli bir noktada tutmaktadırlar.

alevi-inanisi

Alevilik, geçmiş dönemlerde Anadolu bölgesinde Müslümanlaşma yaşanabilmesi için önemli bir faktör olarak nitelendirilebilmektedir. Bu dini tutumun yaygınlaşması adına Yunus Emre, Ahi Evran, Hacı Bektaş-ı Veli, Baba Haydar, Hoca Ahmet Yesevi, Abdal Musa, Ebu’l Vefa, Taptuk Emre ve Baba Haydar gibi isimlerin yaşadıkları dönemlerde oldukça etkili olabildiklerinden söz edebilmek mümkündür.

Alevilik dininin kendi içerisinde de farklı kollara ayrılabildiği görülmektedir. Bu farklı kollara ayrışılmasının nedeni de kendi bünyesinde çeşitli tarikatlar barındırmasıdır. Alevilik inancında en bilindik ve yaygın olan tarikat biçimi ise Bektaşiliktir. Anadolu kaynaklı olan bir tarikat olan Bektaşilik inanışı, bazı zümrelerce yanlış anlaşılıp Aleviliği bütün olarak ifade edebilecek bir kavram olarak ele alınsa da bu tip bir yorumlama yanlış olacaktır. Bunun nedeni Bektaşiliğin Aleviliği bir bütün olarak ifade edebilecek bir şey olmadığı, yalnızda Aleviliğin içerisinde bir kol olarak sayılabilecek bir inanış biçiminden başka bir şey değildir.

Alevilik inancı nasıl doğmuştur?

Alevilik inancının ilk olarak nasıl yayıldığı araştırılsa da, kesin sonuçlar yerine inanılan sonuçlara rastlanmıştır. Buna göre Aleviliğin ilk olarak Anadolu’ya Hacı Bektaş-i Veli’nin gelmesiyle birlikte yayıldığına inanılmaktadır. Bu inanışa göre de mezhebin yayılmasında dönem ozanlarının da halk arasında yaygınlaştırıcı söylemlerinin de oldukça etkili olduğu görüşü hakimdir.

Alevilik mezhebi zaman geçtikçe kendi arasında farklı kollara ayrılmıştır. Bu yönüyle de İslamiyet içerisinde ilk dini ayrılığın yaşandığı nokta olarak ele alınmaktadır. Bektaşilik dışında “İsmailliye”, “Yedi İmam” gibi mezhepler de bulunduran Alevilikte, Alevi kişilerin kendilerini ayırdıkları Müslümanlara “yezit” dediği görülmektedir.

zulfikar

Alevilik ibadetleri nelerdir?

4 kapı 4 makam inancı :

Dört kapı, 40 makam inancı, “kamil insan” olma yolunda ilerleyişi kapsar ve bu inanışın ilkelerini Hacı Bektaşi Veli’nin bulduğu söylenmektedir. Hacı Bektaş’ın konu hakkında “Kul Tanrı’ya 40 makamda erer ve ulaşır” dediği söylentiler arasındadır. Konuya daha geniş pencereden bakıldığında,

Alevilerin kendi içlerinde bir çeşit hiyerarşi düzeni  oluşturduğu gözlemlenmiş; örneğin bu yola girmiş kişilere “talip” adı verilmiştir. Bu yoldaki kişiler kendilerini sürekli olarak yürüdükleri yolda yapmaları gereken şeyleri yaparak ve bilgi düzeylerini arttırarak yükselebilmektedirler. Alevi inancında geçen bu “yol” tabiri ise 4 kapı 40 makam anlayışıyla birebir bağlantılıdır.

Dört kapının her birinin farklı makamı bulunmaktadır. Bu dört kapının her birinin de 10’ar adet makamı mevcuttur. Bu dört kapı kırk makam anlayışına göre kapı isimleri ve makam isimleri şu şekilde özetlenebilir;

  • Şeriat kapısı : “Müminlik kapısı” ya da “Bel kapısı” olarak da adlandırılan bu kapının ulaşılması gereken makamları; ibadet etmek, iman etmek, haramdan uzaklaşmak, ilim öğrenmek, Peygamberin emirlerine uymak, ailesine faydalı olmak, şefkatli olmak, çevreye zarar vermemek, temiz olmak ve kötü işlerden kaçınmaktır.
  • Tarikat kapısı : “Zahidlik Mertebesi” ya da “Yol kapısı” olarak tarikat kapısının kendi içerisinde hedef olarak belirtilen 10 adet makamı; temiz giyinmek, tövbe etmek, hizmet etmeyi sevmek, mürşidin öğütlerine uymak, iyilik yolunda savaşmak, ibret almak, haksızlıktan korunmak, özünü fakir görmek, ümitsizliğe düşmemek ve nimet dağıtmak olarak belirlenmiştir.
  • Marifet kapısı : “Ariflik mertebesi” ya da “İl kapısı” olarak geçen inanç biçiminin ayrıldığı makam statüleri ; haya gösterebilmek, bencillik ve kinden uzak olmak, edepli olmak, ilim sahibi olmak, sabırlı olmak, cömert olmak, hoşgörü sahibi olmak, perhizkar olabilmek, arif olabilmek ve özünü bilebilmek şeklindedir.
  • Hakikat kapısı : “Mühiplik mertebesi” olarak da anılan hakikat kapısı kendi içerisinde Tanrısal varlığa ulaşmak, gerçeği gizlememek, her türlü iyiliği yapabilmek, alçak gönüllü olabilmek, Tanrısal sırları öğrenebilmek, bütün insanları bir görmek, kimsenin ayıbını didiklememek, birlik olmaya yönelmek ve çevreyi de yöneltmek, Allah’ın yarattığı her şeyi sorgusuzca sevmek ve manayı bilmek olarak on farklı kola ayrılmıştır.

Cem ibadeti nedir?

Alevilerin toplu halde yaptıkları ibadetin adına cem ibadeti denilmektedir. Sünnilerin camiye gitmesi gibi Aleviler de Cem evlerine gidip ibadetlerini yerine getirmektedirler. Arapça kökenli olan Cem kelimesinin anlamı bir araya gelme ve toplanma ifadelerini içermektedir. Cem evinde topluluğu gözetleyen bir Dede vardır ve ibadetler dedenin gözetiminde yapılır.




Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.