Menu

Karbonhidratlar Konu Anlatımı


bread-587597_960_720

Sakkaritler diye de bilinen karbonhidratlar, karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşan moleküler bileşiklerdir. Formülleri ise Cm(H2O)n şeklindedir.

Karbonhidrat kelimesi biyokimyada sakkarit ile eş anlamlı olarak kullanılır, sakkaritler ise şeker, nişasta ve selülozdan oluşan bir gruptur. Karbonhidratlar başlıca üç gruba ayrılır: monosakkaritler, disakkaritler ve polisakkaritler.

Monosakkaritler ve disakkaritler en küçük karbonhidratlardır ve bunlara şekerler de denir. Bu iki gruptaki karbonhidratların sonları genellikle “-oz” eki ile biter. (Fruktoz, galaktoz, maltoz, glikoz gibi.)

Karbonhidratlar vücut için enerji kaynağıdır ve vücudun yapı taşlarını oluşturma görevinde kullanılırlar. DNA, RNA, glikolipitler, glikoproteinler ve ATP moleküllerinde karbonhidratlar bulunur. Karbonhidratlar ayrıca bağışıklık sistemi, doğurganlık, vücut gelişimi, kan pıhtılaşması vb. hayati konularda da etkin rol oynayan biyomoleküller içerirler.

Karbonhidratlar genellikle ekmek, patates, şeker kamışı, meyve, küp şeker, süt vb. gıdalarda bulunurlar.

Karbonhidratlar kaça ayrılır?

A) Monosakkaritler 

Bu gruba basit şekerler de denir. Karbonhidratın en basit hali monosakkaritlerdir. Monosakkaritler diğer daha büyük olan karbonhidratların yapı taşlarıdır. Suda çözülebilirler ve tatlıdırlar.

Moleküler formülü ise (CH2O)n şeklindedir. Formüldeki n harfi yerine 3,5,6 rakamları gelebilir. Monosakkaritler, bir moleküllerinde bulunan karbon atomlarının sayısına göre sınıflandırılırlar.  Başlıca monosakkaritler glikoz, fruktoz ve galaktozdur.

1) Glikoz  

Glikoz 6 karbon, 12 hidrojen ve 6 oksijen atomundan oluşan bir monosakkarittir. “Üzüm şekeri” de denilir. Hayvan ve insan fizyolojisinde çok önemli bir yeri olan glikoz, beslenmemizde oldukça mühim bir kaynaktır. Glikoz vücut tarafından enerjiye dönüştürülmek amacı ile kullanılır. Diğer tüm karbonhidratlar vücutta sindirim sistemi tarafından glikoza dönüştürülür. Hücreler glikozu besin olarak kullanır. Glikoz en çok üzümde, üzüm pekmezinde, kırmızı pancarda ve balda bulunur. Glikozun formülü C6H12O6 şeklindedir. Kan şekeri dediğimiz şey glikozun ta kendisidir.

2) Fruktoz

Fruktoz “meyve şekeri” olarak da bilinir. Altı atom halkası değil beş atom halkası bulunmaktadır. Glikoz ve galaktozun aksine invert şekerdir (ketoz). Genellikle balda, ağaç ve orman meyvelerinde, çiçeklerde, üzümde, kök sebzelerinde bulunur. Şu anda ticari olarak fruktoz; şeker kamışı, şeker pancarı ve mısırdan elde edilmektedir.

3) Galaktoz

Memelilerin sütünde bulunan bir monosakkarittir. Galaktoz molekülleri glikoz moleküllerine benzemektedir. Galaktoz, glikoz ile etkileşime girdiğinde bir disakkarit olan laktozu oluşturur. En çok süt, yoğurt gibi süt ve süt ürünlerindeki laktozun içerisinde bulunur.

B) Disakkaritler

İçerisinde iki adet monosakkarit barındıran karbonhidratlara disakkaritler denir. Disakkaritler suda çözülebilir. Vücut tarafından emilmeden önce ince bağırsakta parçalanarak monosakkaritlere dönüştürülmeleri gerekir. Başlıca en önemli üç disakkarit şunlardır: sakkaroz, laktoz ve maltoz. Sakkaroz indirgenmeyen yani invert şekerken, laktoz ve maltoz indirgeyici şekerlerdir.

1) Sakkaroz

Sakkaroz, bir glikoz ve bir fruktoz molekülünün bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Genellikle şeker kamışı ya da şeker pancarından elde edilir. Meyve ve sebzelerde doğal olarak bulunur. “Sofra ya da çay şekeri” olarak da bilinir. İnvert şeker olduğundan dolayı osazon oluşturmaz.

2) Laktoz

Laktoz, bir glikoz ve bir galaktoz molekülünün bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Memelilerin sütünde bulunur, dolayısıyla süt ve süt ürünlerinden temin edilir. Memelilerin yavruları için enerji kaynağıdır. Laktoza “süt şekeri” de denir. İndirgeyici şekerdir ve bu sebeple osazon kristalleri oluşturabilir.

3) Maltoz

Maltoz, iki adet glikoz molekülünün bir araya gelmesiyle oluşmuştur. “Malt şekeri” olarak da bilinir. Genellikle arpada bulunur. Nişastanın hidrolizi sonucu oluşur. İndirgeyici bir şekerdir.

 C) Polisakkaritler

Polisakkaritler monosakkarit ya da disakkaritlerden oluşan zincir polimerlerinden oluşurlar. Genellikle 10 ve daha fazla monosakkarit ünitesinin bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkarlar. Glikan olarak da bilinirler. Tatları yoktur ve soğuk suda çözülemezler. Kendi aralarında homopolisakkaritler ve heteropolisakkaritler olarak ikiye ayrılırlar.

1) Nişasta

Uzun glikoz molekülü zincirlerinden oluşur. Fotosentez esnasında bitkiler tarafından üretilir. Bitkisel birçok gıdada bulunur, genellikle patates, şalgam gibi kök sebzelerde bolca bulunur. Bitkilerde enerji depolamak için üretilir. Suda çözülemez.

2) Glikojen

Glikozun vücutta depolanmış halidir, insanlar ve hayvanlarda bulunur. Vücudun enerji deposudur, beyin ve karaciğerdeki kaslarda depolanır. İnsanlar 24 saat içinde yeteri kadar glikojen depolayabilir. “Hayvan nişastası” olarak da bilinir zira nişastanın parçalanıp depolanması ile oluşur.

3) Selüloz

Uzun glikoz molekülü zincirlerinden oluşur. Bazı bitkilerin yapılarında hücre duvarında bulunur. İnsanlar selülozu sindiremezler, ancak bazı hayvanlar sindirebilir. Sindirilemediği için enerji kaynağı değildirler ancak iyi birer lif kaynağıdırlar ve “posa” olarak da bilinirler. Sindirim için önemlidirler. Doğada en çok bulunan karbonhidratlardır.

Kaynaklar:

http://www.ivyroses.com/HumanBiology/Nutrition/Types-of-Sugar.php

http://www.rsc.org/Education/Teachers/Resources/cfb/carbohydrates.htm

http://www.biologydiscussion.com/carbohydrates/carbohydrates-monosaccharides-disaccharides-and-polysaccharides/16893




Son 50 Yorum
  1. Anonim
  2. efe
  3. Anonim
  4. Mert Merdaş
  5. berk cakır
    • anonim
  6. fatih bağcı
  7. fuat
  8. kamber
  9. Anonim
  10. RAMO
  11. dilara
  12. sena
  13. sena
  14. can
  15. Barış Sinaplı
  16. T-Bone Steak
  17. deniz
  18. ezgi
  19. bekir acar

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.