Menu

Felç (inme) nedir? Felç belirtileri, nedenleri ve tedavisi


4254385133_8f7db0d07d

Felç nedir?

Felç, diğer adıyla inme, beynin herhangi bir kısmına sağlanan kan akışının kesilmesi sonucu oluşan, hayatı tehdit eden bir sağlık durumudur. Beyne giden kan akışı kesildiğinde beyne oksijen gitmez ve beyin hücreleri ölmeye başlar. Beyin hücreleri felç esnasında öldüğünde, beynin etkilenen kısmındaki fonksiyonlarda bozukluklar (hafıza kaybı ya da kas kaybı gibi) yaşanabilir. Felç çok ciddi bir sağlık durumudur ve derhal acil yardım gerektirir. Hasta ne kadar kısa sürede tedavi edilirse, beyin hasarı riski o kadar azalmaktadır.

Her hasta felçten farklı etkilenebilir, bu durum beynin hangi kısmının felçten etkilendiğiyle alakalıdır. Örneğin hafif şiddetli, beynin küçük bir kısmında yaşanılan bir felç kişide yalnızca geçici kol ya da bacak kası zayıflığına yol açabilir. Ancak daha şiddetli felçler yaşayan insanlarda kalıcı inme (vücut fonksiyonlarında kalıcı bozukluklar) ya da konuşma kaybı görülebilir. Bazı hastalar felçten tamamıyla iyileşebilir ancak felç geçirenlerin 3’te 2’sinden fazlası çeşitli sakatlıklar yaşar.

Felç belirtileri nelerdir?

Felç belirtileri beyin tarafından kontrol edilen vücut kısımlarında görülür. Bu belirtilerin bazıları şunlardır:

  • İnme
  • Kol, bacak, yüz ve özellikle vücudun tek tarafında hissizlik ya da zayıflık
  • Konuşmada ve anlamada zorluk çekme
  • Sersemlik
  • Dil tutulması
  • Tek gözde ya da her iki gözde görmede zorlanma, göze perde inmesi, bulanık görme ya da çift görme
  • Yürümede zorlanma
  • Denge ya da koordinasyon kaybı
  • Baş dönmesi
  • Ani gelişen, sebebi bilinmeyen şiddetli baş ağrısı

Bu belirtiler görülürse hiç vakit kaybetmeden ambulans çağrılmalıdır. Hasta ne kadar erken hastaneye ulaştırılırsa hayatta kalma ve hasar görmeme şansı o kadar artacaktır. Geç kalınırsa felç ölüme bile sebep verebilir.

Felç neden olur?

Beyninize giden kanın bir şekilde kesilmesi ya da beyne giden kan miktarının aniden azalması felce sebep olmaktadır. Bu durum beyne oksijen gitmesini engelleyerek beyin hücrelerinin ölmesine yol açar.

Felcin sebebi atardamar tıkanması (iskemik felç) ya da beyindeki kan damarlarının sızıntı yapması, yırtılması (hemorajik felç) olabilir. Bazense beyne giden kan geçici süreliğine kesilebilir (geçici iskemik atak).

Felç çeşitleri nelerdir?

1) İskemik felç

Felç vakalarının yaklaşık yüzde 85’ini iskemik felçler oluşturmaktadır. İskemik felcin sebebi beyne giden atardamarın daralması ya da tıkanmasıdır, bu durum da kan akışının ciddi ölçüde azalmasına (iskemi) ve dokunun yeterince kan alamamasına yol açar. İskemik felcin en bilindik iki çeşidi şu ikisidir:

  • Trombotik felç.Trombotik felcin sebebi, beyne kan akışı sağlayan atardamarların birinin içinde kan pıhtısı (trombus) oluşmasıdır. Kan pıhtısının sebebi, atardamarlarda biriken ve kan akışının azalmasına yol açan bir yağ birikintisi (plak) ya da atardamarda gelişen başka bir durum olabilir.
  • Embolik felç.Embolik felcin sebebi, genellikle kalpten gelen bir kan pıhtısı ya da herhangi bir cismin beyin atardamarlarını tıkaması ya da daraltarak kan akışını azaltmasıdır. Bu çeşit bir kan pıhtısının damarı tıkamasına emboli denir.

2) Hemorajik felç

Hemorajik felç, beyindeki kan damarlarının sızıntı yapması ya da yırtılması sonucu oluşur. Beyin kanaması (hemoraj, kan damarlarını etkileyen birçok durumdan kaynaklı olabilir; örneğin yüksek tansiyon (hipertansiyon), antikoagülan (kanın pıhtılaşmasını önleyen, kan sulandırıcı) ilaçların fazla kullanımı ya da kan damarlarının duvarlarındaki zayıf noktalar (anevrizmalar).

Nadir de olsa beyin hemorajlarının sebebi, doğumdan itibaren kişide olan, anormal bir şekilde ince olan kan damarlarının bir araya gelip küme oluşturması ve bu kümenin yırtılması (arteriovenöz malformasyon) olabilir. Hemorajik felç çeşitleri aşağıdaki gibidir:

  • İntraserebral kanama.İntraserebral kanamada, beyindeki bir kan damarı patlar ve etrafındaki beyin dokusuna sızıntı yapar, bu da beyin hücrelerinin ölmesine sebep olur. Yüksek tansiyon, kafa travmaları, damar anomalileri, kan sulandırıcı ilaçların kullanımı gibi durumlar intraserebral kanamaya sebep olabilir.
  • Subaraknoid kanama. Subaraknoid kanamada, beyne yakın bir yüzeydeki atardamarların biri patlar ve beyin yüzeyi ile kafatası arasındaki boşluğa sızıntı yapar. Bu kanama genellikle ani gelişen, çok şiddetli baş ağrısı ile kendini belli eder.

Subaraknoid kanamanın sebebi genellikle, beyin atardamarlarında anevrizma adı verilen küçük bir kesecik ya da baloncuk şeklinde bir çıkıntının meydana gelmesi ve bu çıkıntının patlamasıdır. Kanamadan sonra beyindeki kan damarları düzensiz bir biçimde genişleyebilir ya da daralabilir, bu da beyin hücrelerinde hasara sebep olur.

3) Geçici iskemik atak

Mini inme olarak da bilinen geçici iskemik atak, beyne giden damarlardaki kan akışının geçici olarak azalması ya da kesilmesidir. Bu da geçici süreli iskemiye sebep olur. Buna geçici gelç de denebilir. Geçici felç belirtileri felç belirtilerini andırır ancak kısa sürer. Geçici iskemik ataklar genellikle beş dakikadan az sürer. Bu tür felçlerde kalıcı hasar görülmez çünkü tıkanma geçicidir.

Ancak geçici iskemik atak kesinlikle hafife alınmamalıdır ve semptomlar belirir belirmez derhal acil yardım alınmalıdır. Geçici iskemik atak geçirmek, gelecekte felç geçirme riskinizi artırır.

Hangi durumlar felç riskini artırır?

Felç riskini artırabilen birçok durum bulunmaktadır. Bunlardan bazıları aynı zamanda kalp krizi riskini de artırabilir. Felç riskinizi artırabilecek risk faktörlerinden bazıları şunlardır:

  • Fazla kilolu ya da obez olmak
  • Fazla hareketsiz yaşamak
  • Alkol bağımlılığı ya da fazla alkol tüketimi
  • Kokain ve metamfetamin gibi uyuşturucular kullanmak
  • Yüksek tansiyon
  • Sigara kullanmak ya da pasif içicilik
  • Yüksek kolesterol
  • Diyabet
  • Obstrüktif uyku apne sendromu
  • Kalp ve damar hastalıkları (kalp yetmezliği, kalp enfeksiyonu vs.)
  • Aile bireylerinden biri ya da birkaçında felç ya da kalp krizi geçmişi bulunması
  • 55 yaş ve üzerinde olmak
  • Erkek olmak (kadınlara göre erkekler daha çok felç geçirmektedir)

Felç tedavisi

Zamanında ve uygun şekilde yapılan felç tedavisi kalıcı hasarları ve sakatlıkları önleyerek hayat kurtarabilir. Felç için uygulanan tedavi felcin türüne göre (iskemik felç ya da hemorajik felç) belirlenir.

Tedavide genellikle hastaya bir ya da birkaç değişik ilaç verilir, ancak bazı hastalara cerrahi müdahalede bulunmak gerekir. Felç için uygulanan tedavi yolları aşağıdaki gibidir:

1) İskemik felç tedavisi

Eğer hasta iskemik felç geçirmişse bir dizi ilaçlar kullanılarak felcin tedavi edilmesi ve tekrar etmesinin önlenmesi mümkün olabilir. İlaçların bazıları hemen kullanılmaya başlanmalı ve yalnızca kısa bir süreliğine tüketilmelidir. Bazı ilaçlar ise felç tedavi edildikten sonra kullanılmaya başlanmalı ve uzun süre tüketilmelidir.

a) Tromboliz

İskemik felç tedavisinde genellikle alteplaz adı verilen bir ilaç enjeksiyon yöntemi ile uygulanır. Bu ilaç kan pıhtılarını çözerek beyne giden kan akışını düzenlemektedir. Bu çeşit pıhtı eritici ilaç tedavisine tromboliz denmektedir.

Alteplaz genellikle felç meydana gelir gelmez kullanılır. Felçten 4,5 saat sonrasına kadar kullanılır ve bu süreden sonra kullanılması pek önerilmez. Bu tedavinin uygulanması için hastaya beyin taraması yapılması ve felcin iskemik atak kaynaklı olduğunun kesin olarak tespit edilmesi gerekir çünkü hemorajik felçlerde bu ilaç kullanılırsa durumu daha çok kötüleştirecektir.

b) Trombektomi

İskemik felç vakalarının küçük bir kısmı trombektomi adı verilen acil durum prosedürü ile tedavi edilebilmektedir. Bu yöntemle kan pıhtılarının ortadan kaldırılması ve beyne yeniden kan akışının sağlanması hedeflenir.

Trombektomi yalnızca, beyindeki büyük atardamarlardan birinde meydana gelen kan pıhtılarından kaynaklanan iskemik felçlerin tedavisinde uygulanabilmektedir. Felçten hemen sonra uygulanması gerekir.

Bu yöntemde atar damarlardan birine bir kateter sokulur, bu katater genellikle kasıktan sokulur. Kateter aracılığıyla küçük bir cihaz, beyindeki artere ulaştırılır. Bu cihazla beyindeki kan pıhtısı yok edilir ya da cihaz tarafından emilir. İşlem, lokal ya da genel anestezi ile uygulanabilir.

c) Antiplatelet ilaçlar

Birçok hastaya düzenli olarak belirli dozda aspirin önerilir. Aspirin, ağrı kesici olduğu gibi aynı zamanda antiplatelet bir ilaçtır, yani yeniden kan pıhtısı oluşma riskini azaltmaktadır. Aspirinin yanı sıra clopidogrel ve dipyridamole adındaki ilaçlar da aynı şekilde kullanılabilir.

d) Antikoagülan ilaçlar

Antikoagülanlar kanın kimyasal yapısını pıhtılaşmayı önleyecek şekilde değiştirerek kan pıhtılarının oluşmasını engellerler. Bazı hastalara antikoagülan ilaçlar önerilebilir. Warfarin, apixaban, dabigatran, edoxaban ve rivaroxaban gibi ilaçlar uzun süreli kullanılan antikoagülan ilaçlardır.

Aynı zamanda heparin denilen koagülan ilaçlar da mevcuttur, bu ilaçlar sadece enjeksiyon yoluyla uygulanır ve kısa süreli kullanılırlar. Antiokagülan ilaçlar aşağıdaki durumlarda tavsiye edilir:

  • Eğer atriyal fibrilasyon adında düzensiz kalp atışına ve kan pıhtısına yol açan bir duruma sahipseniz
  • Daha önce kan pıhtısı yaşadıysanız
  • Bacağınızı kullanmanızı engelleyen bir felç yaşadıysanız ve bu felce bağlı bacak damarlarınızda kan pıhtısı oluştuysa

e) Antihipertansif ilaçlar

Eğer tansiyonunuz çok yüksekse bu ilaçları kullanmanız önerilebilir. Bu ilaçlar tansiyon düşürücü ilaçlardır.

f) Statinler

Eğer kanınızdaki kolesterol oranı çok yüksekse statin adı verilen ilaçları kullanmanız gerekebilir. Statinler, karaciğerde kolesterol üretimini sağlayan bir enzimin üretimini engelleyerek kanınızdaki kolesterol seviyesini düşürürler. Bu ilaçları kolesterol seviyeniz çok yüksek olmasa da gelecekte felç riskini azaltmaya yardımcı olması için kullanmanız gerekebilir.

g) Karotis endarterektomi (şah damarı ameliyatı)

Bazı iskemik felç vakaları, boyunda bulunan ve beyne kan taşıyan şah damarı adındaki atar damarın daralması sebebiyle yaşanabilir. Şah damarındaki bu daralmaya karotis arter darlığı da denilir ve bu damar yağ plaklarının birikmesi sonucu meydana gelir. Eğer şah damarındaki bu tıkanıklık ciddi boyutlardaysa damarı açmak için cerrahi müdahale gerekebilir.

Bu cerrahi müdahale de karotis endarterektomi adı verilen bir ameliyat tekniği ile gerçekleştirilir. Bu ameliyatta cerrah hastanın şah damarında bir kesik atıp içerideki yağ birikintisini dışarı çıkarır.

2) Hemorajik felç tedavisi

İskemik felçlerde olduğu gibi, hemorajik felç geçiren hastalarda da tansiyonun düşürülmesi ve gelecekte yaşanacak felçlerin önlenmesi için ilaç kullanımı önerilebilir. Eğer hasta hemorajik felç geçirmeden önce antikoagülan ilaçlar kullanıyorsa, ilacın etkilerini tersine çevirmek için ve gelecekte meydana gelecek beyin kanamalarını önlemek için tedaviye ihtiyaç duyabilir.

a) Ameliyat

Bazı durumlarda beyindeki kanın dışarı çıkarılması ya da beyindeki patlayan kan damarlarının onarılması için acil ameliyat gerekebilir. Bu işlem genellikle kraniotomi adı verilen bir cerrahi prosedür ile gerçekleştirilir.

Kraniotomi esnasında, kafatasının bir kısmı kesilerek çıkartılır ve cerrah, kanamaya yol açan soruna ulaşabilir. Hasarlı beyin damarları onarılır ve kan pıhtılarının olmadığından emin olunur. Kanama durdurulduktan sonra kafatasının kesilen kısmı genellikle metal bir levha ile değiştirilir.

b) Hidrosefali için ameliyat

Hemorajik felçlerden sonra gelişebilen bir komplikasyon olan hidrosefalinin tedavisinde de ameliyat gerekebilir. Felç sonucu serebrospinal (beyin-omurilik) sıvının beyindeki odacıklarda toplanması durumuna hidrosefali denir ve bu durum baş ağrısı, sersemlik, kusma, mide bulantısı, denge kaybı gibi sorunlara yol açar.

Hidrosefali ameliyat ile tedavi edilebilir. Ameliyatla beyne sentetik bir tüp yerleştirilir ve sıvının düzgün bir şekilde dışarı akıtılması sağlanır.

Felç geçiren hastaya ilk müdahale nasıl yapılır?

Öncelikle felç semptomlarını bilmek gerekir. Bir kişinin felç geçirdiğinden şüpheleniyorsanız o kişiye gülümsemesini, basit bir cümle kurmasını, kollarını yukarı kaldırmasını söyleyin. Eğer karşınızdaki kişi bunları yapamıyorsa felç riski var demektir ve bu durumda derhal 112 aranmalı ve ambulans çağrılmalıdır.

Semptomların başladığı an, saat ve dakika olarak bir yere not edilmelidir. Bu, pıhtı eritici ilaçların doğru bir biçimde uygulanabilmesi için son derece önemlidir çünkü bu ilaçlar semptomlar başladıktan 4,5 saat içerisinde kullanılmalıdırlar.

Felç şüphesi bulunan kişiye herhangi bir yiyecek ya da ilaç verilmemelidir. Bu kişilere aspirin gibi ilaçlar vermek durumun daha da kötüleşmesine yol açabilir.

Sakin kalınmalıdır. Eğer karşınızdaki kişinin felç geçirdiğinden şüpheleniyorsanız sakinliğinizi korumalı ve karşınızdaki kişiyi ambulans gelene kadar sakin tutmaya çalışmalısınız.

Felç kemik hastalığı mıdır?

Hayır. Felç, beyne giden damarlarda kan akışının kesilmesi ya da azalmasına bağlı bir durumdur.

Kaynaklar:

https://www.healthline.com/health/stroke#overview1

 




Son 50 Yorum
  1. Hüsamettin Çetinkaya
  2. Esen
  3. Volkan
  4. Evde Fizik Tedavi
    • Ahmet dinleyici
      • GÜL
  5. berna
    • yavu
  6. emir
  7. lale
  8. Mehmet
  9. yagmur
  10. yagmur
    • yavuz
  11. hanife
  12. fatma
  13. ferdi
  14. Furkan
  15. NaZLı Öz
  16. NaZLı Öz
  17. NazLı
  18. Şevket Savacı
  19. yaren
  20. Mehmet Kaba
  21. ßegüm Üstün
    • zeynep
  22. emsi esir
  23. FATMA
  24. ERKAN ŞANAY
  25. funda
    • yavuz
    • yavuz
  26. TAHSİN
  27. gülsün
    • GÜL
  28. serpil
  29. METİN
  30. Engelliler
  31. fahri
  32. liseli kız
  33. zafer
    • yavuz
  34. serkan
  35. idilroza
  36. gülşah
  37. özge
  38. eda

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.