Bir
mektup ya da paket göndermeniz gerektiğinde yazdığınız adreste bulunan posta
kodunun nasıl bir işlev gördüğünü hiç düşünmüş müydünüz?

Posta kodu, göndermek istediğimiz postanın doğru adrese en az hatayla, en
kısa zamanda gitmesini sağlamak amacıyla kullanılır ve bu sistemin bir benzeri
vücudumuzda da bulunmaktadır.

Peki vücudumuzun tam zamanında ve sağlıklı olarak şekillenmesinde önemli bir
role sahip olan ve hücre içinde kullanılan bu posta kodu sistemi nasıl çalışır?

İnsanın anne karnından itibaren oluşumunu inceleyen bilim adamlarını en
çok meşgul eden sorulardan biri gelişim sırasında, hücrelerin vücutta
bulunmaları gereken yerleri nasıl bildikleridir. Örneğin, baş derimizde
bulunan deri hücreleri saç üretmeleri gerektiğini bilirken, avucumuzun
içindeki deri hücreleri bunu kesinlikle yapmamaları gerektiğini bilirler.
Bir bütün olarak baktığımızda, binlerce farklı hücremizin, kendilerine has,
çok önemli görevleri vardır ve bu hücreler kendi görevlerini yerine
getirdiklerinde, sağlıklı çalışan organlarımız oluşur. Esas dikkat çekici
olan ise hücrelerdeki bu bilgilerin hiçbir hata olmadan, her insanda
kusursuz bir şekilde var olmasıdır. Peki, hücreler bunu nasıl
gerçekleştirir?

DNA
ya Yerleştirilen Özel Bilgi

Bilim adamları, bir deneğin vücudundaki 47 ayrı bölgeden, örneğin
yüzündeki, kolundaki, saçının ve tırnağının çıktığı yerdeki farklı deri
bölgelerinden örnekler almışlar ve bu şekilde hücrenin bulunduğu yeri nasıl
bildiğini anlamak için bir model oluşturmuşlardır. Aldıkları deri
örneklerinin DNAlarını birbiriyle karşılaştıran bilim adamlarının elde
ettikleri sonuçlar ise bir hayli şaşırtıcı olmuştur. Çünkü adres belirlemede
hücreye ait tüm bilgilerin saklandığı yer olan DNAdaki üç bölgenin etkili
olduğu ortaya çıkmıştır. Bu üç bölge, hücreye;

• Vücudun yukarısında mı yoksa aşağısında mı
  bulunduğunu,

• Vücudun merkezine yakın mı, yoksa uzak mı
  olduğunu,

• Ya da vücudun yüzeyinde mi yoksa
  derinlerinde mi bulunduğunu haber vermektedir.

DNA üzerindeki bu üç özel bölge, hücrenin bulunduğu yeri ve gideceği
yerin adresini ise şehirlerdeki posta kodu benzeri kodlarla haber
vermektedir.

Hücrelerdeki Posta Kodu Sistemi Nasıl İşlem Yapar?

İstanbulun Beyoğlu ilçesinin posta kodu 34300dür. Bu kodda bulunan
sayıların belli bir anlamı vardır. Posta kodu bu sayılar yardımıyla bir
bölgeyi işaret ederek, Beyoğlunun Türkiyenin neresinde olduğunu en hızlı ve
hatasız şekilde bulmamıza yardım eder. İşte hücreler de aynen bu sistemi
kullanırlar.

Örneğin el hücresi DNA içinde yer alan üç özel gen topluluğu sayesinde
nerede bulunduğunu adeta bilir. Bu üç gen topluluğundan biri el hücresinin
vücudun üst tarafında bulunduğunu, diğer gen grubu vücudun merkezinden
uzakta olduğunu ve son grup da vücudun içinde değil, yüzeyinde bulunduğunu
haber verir. Ancak bu sistem elbette şehirlerde kullanılan posta kodu
sisteminden çok daha kompleks ve kusursuzdur. Çünkü söz konusu üç bölge,
sadece kaba hatları ile hücrenin bulunduğu yeri belirlemekle kalmamakta aynı
zamanda elin hangi parmağına ait noktayı oluşturacağını da bilmektedir.
Böylece o noktadaki toplu iğne başı kadar yerdeki gözle görülemeyecek kadar
küçük bir dokuyu oluşturması için hücrenin doğru adrese gitmesini de
sağlamaktadır.

İşte bu özel posta kodu sistemi sayesinde vücudumuzdaki organlar
kusursuz bir biçimde oluşmakta ve işlevlerini yerine getirmek üzere hareket
etmektedir. Ancak böyle bir üretimin yapılabilmesi için hücrenin bilgi
deposu olan DNA’daki dosyalar (genler) gerektiği anda açılmalıdır. Elbette
böylesine üstün bir planın hücreler tarafından yapılamayacağı, sistemin
hücre içinde programlanmış olarak hazır bulunduğu açıktır. Kuşkusuz hücre
içinde programlanmış olarak hazır bulunan bu sistemin sahibi her şeyin
Yaratıcısı olan Yüce Allah’tır. Rabbimiz, Kuranda insanın yaratılışını çok
detaylı bir biçimde haber vermektedir:

Andolsun, Biz insanı, süzme bir çamurdan yarattık. Sonra onu
bir su damlası olarak, savunması sağlam bir karar yerine yerleştirdik.
Sonra o su damlasını bir alak (embriyo) olarak yarattık; ardından o
alak’ı (hücre topluluğu) bir çiğnem et parçası olarak yarattık; daha
sonra o çiğnem et parçasını kemik olarak yarattık; böylece kemiklere de
et giydirdik; sonra bir başka yaratışla onu inşa ettik. Yaratıcıların en
güzeli olan Allah, ne yücedir. (Müminun Suresi, 12-14)

Anne Karnında Hücre Göçü Anne karnındaki gelişme sırasında, milyarlarca hücreden her birinin kendisine ait olan yere yerleşmesi lazımdır. Bunun için hücreler, embriyo içinde oluştukları yerden ait oldukları yere doğru, hayranlık uyandıran bir yolculuk yaparlar. Buna “hücre göçü” denir. Bu yolculuk sırasında gidilecek adresin doğruluğu kadar zamanlama da çok önemlidir. Annenin karnındaki bu gelişim sırasında milimetrenin yüzde biri kadar yapılabilecek küçük bir yer hatası veya saniyenin yüzde biri kadar bir sürede yapılacak zamanlama hatası; tüm organların yanlış yerlerde gelişmesine neden olabilir. Ancak posta kodu sistemi öyle mükemmel işlemektedir ki; hiçbir hata olmaz.

Bu Yazıyı Paylaşın