Menu

Tezhip Nedir ?

tezhip-nedir

Tezhip nedir?

Çok eski süsleme sanatlarından biri olan tezhip, Arapça anlamı olarak “yaldızlama” ya da “altınlama” anlamına gelmektedir. Hem altınla hem de boya ile yapılabilen bu sanat; genellikle hat’la ilgili levhaların kenarlarını süsleme amaçlı ya da özel yazım dini kitapların sayfalarını süsleme amaçlı uygulanmaktadır. Tezhip sanatı, hem doğuda hem da batıda oldukça yaygınlaşmış bir sanat biçimidir. Ortaçağ’da Hristiyanlar, kendi dini kitaplarını ve kutsal saydıkları metinlerini süslemek için hep tezhip sanatından yararlanmışlardır. Ancak zaman geçtikçe bu süsleme sanatının yerini resimlemeler almış ve tezhiple ilgili sanatlar sadece bazı kitaplarda yazıların baş harflerini süslemek için kullanılmak durumunda kalmıştır. Türk uygarlığında tezhip sanatı, Uygurların var olduğu dönemlere dayandırılmaktadır. “Mani” isimli dinin yaygın olduğu 9. yüzyılları sürecinde Uygurlar arasında tezhip sanatı da yaygınlaşmaya başlamıştır. O dönemlerde tezhip sanatının daha çok yaygın olduğu toplumlar İslamiyete inanan toplumlardır. Anadolu bölgesine ise tezhip sanatını Selçuklular getirmiştir. Bu sanat en şaşalı dönemini ise Osmanlıların olduğu dönemde yaşamıştır. 15. yüzyıla gelindiğinde Mısır’da yaşayan Memlukluların sanatçıları tezhip sanatının içerisinde farklı üsluplar da geliştirmişlerdir. Bir yandan da İran’da, Semerkant ve Herat gibi merkez bölgelerde tezhip sanatı hızlı bir şekilde gelişmeye devam etmektedir. Herat bölgesinde yapılan çalışmalar tezhip sanatının yönünü daha belirleyici üsluplar olmuş ve Osmanlı sanatçılarıyla İran’daki sanatçılar birbirleriyle olan ilişkilerini daha da yakınlaştırarak Herat Okulu’nda tezhip sanatının pek çok özelliğini kullanmışlardır. 18. yüzyıla gelindiğinde Osmanlıda bu sanat biraz daha eskimeye başlamış ve motifler daha kaba süslemeler haline dönmüştür. 19. yüzyılda ise sanatın Batı etkisinde kalmasıyla birlikte tezhip sanatına da yansıyan bu değişim, motiflerde tekli olarak kullanılan çiçek motiflerinin de artık saksılar içerisinde bulunan çiçekler şeklinde kullanılmaya başlanmasına sebep olmuştur. Bu sanatla birbirlerine en çok karıştırılan sanat türü minyatürdür. Minyatür sanatı tezhipten farklı olarak hayvan tasvirine, bitki tasvirine, mekan ya da insan tasvirine dayandırılmaktadır. Üstelik minyatür sanatı ortaya çıktığı dönemle bağlantılı olarak iki boyutlu olarak çizilmiş ve perspektif kullanılmamıştır. Tezhip sanatında ise bunlardan çok farklı olarak hat sanatının çerçevesinde bir gelişim gözlemlenmiş, genel olarak da bitki çizimleri daha stilistik bir şekilde resmedilmiş ya da daha simetrik biçimde desenler meydana getirilmiştir. Günümüze baktığımız zaman, tezhip sanatında başlıca “klasik yaklaşım” denilen bir unsur bulunmaktadır. Klasik yaklaşıma göre tüm tezhip tarihi boyunca kullanılmış tüm çizimlerin tekniklerini tekrar tekrar yineleyerek desenlerin de ana hatlarını bozmamak ana kuraldır. Temel ögelere sabit kalarak aynı şeylerden tekrardan yeni ürünler ortaya çıkartmak esastır. Bunun dışında bir takım tezhip sanatçıları bu klasik akıma çok da uymayarak daha değişik şeyler deneyip kendi özgün tarzlarını yaratmaya çalışmaktadırlar. Son 10 yıl içerisinde kaybedilmeye yüz tutmuş bir değer olmaktan çıkartılan tezhip sanatı, üniversitelerde dahi eğitimi verilen bir sanat dalı haline getirilmiştir.

 




Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.