Menu

Özgüven nedir, nasıl gelişir

özgüven

İnsanın başına günlük olarak birçok durum gelebildiği gibi, buna göre de kendileri hakkında olan düşünce ve duyguları değişkenlik gösterir. Örneğin, bir sınavdan alınan başarı puanı, arkadaşların tavır ve davranışları, romantik ilişkilerdeki iniş ve çıkışlar gibi pek çok durum kişinin kendisi üzerinde geçici bazı etkiler yaratır.

Özgüven duygusu bu gibi durumlarda devreye girer, ancak tüm bunlardan biraz daha bağımsız ve temel bir olgudur. Özgüveni yüksek kişilerin günlük deneyimlerle ilgili ortaya çıkabilen durumlar karşısında yaşadıkları iniş ve çıkışlar, kendileri ile ilgili duygularını belirli ölçüde etkiler. Özgüveni düşük kişilerde ise günlük olaylarla ilgili dalgalanmalar, kişinin kendisi ile ilgili hissettiklerini ve duygularını önemli ölçüde etkiler.

Özgüveni düşük olan kişilerde, kendileri ile ilgili düşünceler daha çok o anda neler yaptıkları ile ilişkilidir. Üzücü ya da sıkıcı duygulara karşı durabilmek adına, pozitif dış etkilere yani arkadaşların onu övmesi ve saygı göstermesi gibi olgulara ihtiyaç duyarlar. Bu durumda bile kişinin kendisiyle ilgili düşünceleri genellikle geçicidir.

Yüksek özgüven veya sağlıklı bir özgüven ise, bireyin kendisine vermiş olduğu gerçek değer ve kendisini kabullenmesi esasına dayanır. Bu, kişinin kendi güçlü veya zayıf yönlerini bildiği, dış dünya tarafından değerli olduğunu bilmesi demektir.
Özgüven nasıl oluşmaktadır?

Özgüven duygusu, bireyin diğer kişilerle olan deneyim, etkileşim ve aktiviteleri neticesinde elde ettiği kendi imajının bir yansıması şeklinde gelişir. İnsanın çocukluktan itibaren yaşadığı deneyimlerin tümü özgüvenin şekillenmesine büyük katkı sağlar. Bu dönemdeki başarılar ve başarısızlıklar, ailenin, öğretmenlerin, arkadaşların ve çevresindeki değer verdiği bütün insanların davranış ve yaklaşımları özgüvenin şekillenmesini sağlar.

Çocukluk döneminde özgüveni arttıracak deneyimler;

1- Çocuğun sözünün dinlenmesi,

2- Çocukla saygılı şekilde konuşulması,

3- Çocuğa yeterli ilgi ve alakanın gösterilmesi,

4- Çocuğun başarılarının görülmesi ve hatalarının anlayışlı bir şekilde kabullenilmesi.

Çocukluk döneminde özgüveni azaltacak deneyimler;

1- Çocuğun sert şekilde eleştirilmesi,

2- Çocuğun hem fiziksel, hem duygusal, hem de seksüel olarak kötüye kullanılması,

3- Çocuğun görmezden gelinmesi ve aşağılanması,

4- Çocuğun her şeyi mükemmel yapmasının beklenmesi, yaptıkları ile takdir edilmemesi.

İç ses ve özgüven:

Kişinin hayatında üstünde düşünülmeyen konular da dahil olmak üzere, yaşanan geçmiş deneyimler “iç ses” olarak etkisini devam ettirir. Bütün  kişilerin iç sesi kendine özgü olsa da çocukluktan gelen mesajlar sürekli olarak zihne iletilir. Sağlıklı veya yüksek özgüvene sahip kişiler, iç sesinden gelen bu mesajları çoğunlukla kabullenir ve kendilerine olan güvenlerini tazelerler. Fakat özgüveni düşük kişiler, iç sesinden gelen bu mesajları kendileri için kırıcı, cezalandırıcı hatta küçük düşürücü olarak nitelerler.

özgüven gelişimi

Düşük özgüvenin nitelikleri nelerdir?

Düşük özgüveni fark etmek ve bunu anlamak kolay bir durum olmayabilir. Bunu gösteren durumlara göz atmak gerekirse;

1- Dolandırıcı: Başarılı aynı zamanda mutludurlar. Fakat hata yapmaktan son derece korku duyarlar ve devamlı olarak başarma ihtiyacındadırlar. Neticesinde mükemmeliyetçilik, yarışma arzusu ve her şeyi bir anda silme gibi sorunların ortaya çıkmasına yol açarlar.

2- İsyankar: İnsanların kendileriyle ilgili düşüncelerini ve fikirlerini önemsemez tavırda davranışlar sergilerler. Kendilerini yeteri kadar iyi hissetmelerini önleyecek derecede öfke halinde yaşarlar. Her zaman insanların yargılamalarını ve hükümlerini önemsemediklerini göstermeye çalışırlar. Sonucunda da başkalarını aşırı suçlama, otoriteye karşı muhalif olma, kuralları ve kanunları çiğneme gibi sorunlar ortaya çıkarabilir.

3- Kurban: Aciz, mazlum ve dünyanın dertleriyle baş edemeyecek gibi davranarak, birilerinin gelip kendilerine yardım etmelerini beklerler. Kendine acımayı, hayatını değiştirme konusundaki korkularından uzak kalmak için bir kabuk olarak kullanır. Her zaman yönlendirilmek için birilerine ihtiyaç duyarlar ve sonucunda da başarısızlık, iddiasızlık ve diğer insanlarla iletişime geçebilmek için başkalarına bağımlılık gibi sorunlar ortaya çıkar.

Düşük özgüvenin sonuçları nelerdir?

Özgüven eksikliği kişi üzerinde yıkıcı tahribatlara neden olabilir. Bunlar endişe, stres, yalnızlık,romantik ilişkilerde ve arkadaşlıklarda sorunlar, akademik ya da iş ile ilgili performansın sekteye uğraması tahribatlardır.

Özgüveni geliştirmenin yolları:

Özgüven eksikliği bulunan kişilerin çok çabuk ve kolay bir değişim süreci yaşamaları oldukça zordur. Bunu başarmak isteyen kişilerin ilk önce değişimi istemeleri ve buna inanması gerekmektedir. Özgüven geliştirmek için izlenmesi gereken üç aşamaya bakacak olursak;

I. Aşama: İç sese kulak verilmemeli.

Özgüveni arttırmak için öncelikli yapılması gereken şey, devamlı olarak negatif mesajlar yollayan iç sese meydan okunmasıdır. Buna başarabilmek için gerekli birkaç adımda örnek vermek gerekirse;

İnsafsızca kırıcı olan iç eleştiri:”İnsanlar benim sunumumu iyi bulduklarını söylüyorlar, ancak hiç olması gerektiği kadar iyi olmadı. Bunu yüzüme gözüme bulaştırdığımı göremediklerine şaşırıyorum. Bu konuda tam bir dolandırıcıyım ben.”

Karşı duruş: “Herkes çok beğendi. Belki tam olarak mükemmel sayılmaz fakat sunumum için çok çalıştım ve iyi iş çıkardım. Kendimle gurur duyuyorum.”

İç ses hayalci bir üslupla genelleme yapar: “Testten F almışım. Bu dersteki anlatılanlardan hiçbir şey anlamıyorum. Tam bir aptal gibiyim. Neden bu kadar aptalım? Bu dersi ve bu okulu artık bırakmalıyım.”

Karşı duruş: “Testten çok düşük not aldım, ancak ev ödevlerimi sorunsuz şekilde yaptım. Anlayamadığım bazı konular var fakat daha çok çalışırsam o konuları da anlayabileceğimi düşünüyorum.”

İç ses saçma fikirler üretir: “Çok kızgın görünüyor. Bana bir şey söylemedi ama bunu benden hoşlanmadığından yaptığını biliyorum.”

Karşı duruş: “Çok kızgın görünüyor, ancak benle alakası yok sanırım. Belki de ona sormalıyım bunu.”

İç ses kıyamet habercisidir: “Buluşmak için beni aramadı. Çok utangacım ve kimse beni sevmiyor. Hiçbir zaman kendime sevgili bulamayacağım ve hep yalnız kalacağım.”

Karşı duruş: “Sanırım benle buluşmak istemiyor. En sonunda mutlaka beni beğenen ve benimle ilgilenen birileri ile karşılaşacağım.”

II. Aşama: Kendinize merhamet etme alıştırması yapın.

İç sesten gelen negatif eleştirileri dikkate almamak için önemli bir aşamadır, ancak tek başına yeterli gelmez. Bu alıştırma, kişinin başkalarına karşı olan davranışlarında yaptığı empatiyi kendisi için de yapması demektir. zor bir dönem geçiren arkadaşa gösterilen ilgi ve destek gibi, kişi kendine de aynı muameleyi yapmalıdır.

III. Aşama: Başka insanlardan yardım alın.

Özgüvenin geliştirilmesi bakımından en zor fakat en önemli aşama, başka insanlardan yardım alma konusudur. Özgüveni eksik olan kişiler başka kişilerden yardım istemeye imtina ederler. Çünkü, bu yardımı hak etmediklerini düşünürler. Ancak başka insanlardan alınan yardımlar, iç sesin negatif mesajlarına karşı tam bir meydan okuma fırsatıdır.




Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.