Menu

Hazine bonosu ve devlet tahvili

Hazine Bonosu Nedir?

İster kişiler ister şirketler veya devlet olsun gelir ve gideri arasında dengesizlik olan yani gideri gelirinden fazla olan herkesin önünde bir seçenek vardır : borçlanmak. devletin de geliri giderini karşılamaz ise yapacağı işlem borçlanmaktır. Böylece devlet para piyasalarına “borç almaya” çıkar.

Bu borcu elbetteki “faiz karşılığı” olmak üzere ister. Borç senedi olarak da hazine bonosu ve devlet tahvillerini kullanır. Bu işleme “iç borçlanma” denir.

Hazine bonoları faiz miktarları para piyasalarındaki faiz miktarlarının belirlenmesinde oldukça etkili rol oynar.

Hazine bonosu çeşitleri
Hazine bonosu : en çok bir yıl vadeye sahiptir.  Kısa vadeli borçlanma için kullanılır.
Devlet tahvili : Bir yılın üstünde vadeye sahiptir. Uzun vadeli borçlanma için kullanılır.

Hazine Borçlanma Yöntemleri
Hazine, iç borçlanma için belli aralıklarla ihaleye çıkar. Yani bir çeşit borçlanma platformu oluşturur. İhalenin bir tarafında hazine, diğer tarafında ise bankalar vardır.

Bankalara belli bir faiz karşılığı belli bir vade ve oranda satılan hazine bonoları, yatırımcılar için oluşturulan ikincil piyasada da işlem görebilir. Yani açılan ikincil piyasada hazine bonoları arz talep haline göre kurumsal ve bireysel yatırımcılar arasında alınıp satılır.

Tüm dünyada kullanılan birkaç farklı ihale biçimi vardır. Türkiye’de kullanılan ise ağırlıklı olarak çoklu fiyat yöntemiyle ihaledir.

Çoklu Fiyat Yöntemiyle İhale
# Hazine’nin borçlanma vadesi ve borçlanma miktarını ilan edip faizi ihaleye bırakması bu yöntemde hazine, hangi miktar ve hangi vadede borçlanma yapacağını belirleyip ihale açar. İhale neticelerine göre ihale için konulan azami miktara ulaşıncaya kadar yapılan teklifler kabul edilir ve buna göre teklifi kabul edilenlere ne miktar faiz ödeneceği ortaya çıkar.

# Hazine’nin borçlanma vadesi ve ödemeyi planladığı faizi ilan edip borçlanacağı miktarı ihaleye bırakması bu yöntemde hazine hangi vade ile hangi azami faizi ödeyerek borçlanmak istediğini belirtir. Borçlanacağı miktarın belirlenmesini ihaleye bırakır.  Hazine bono almak isteyenlerin tekliflerini üstüste sıralar ve ödemeyi planladığı faiz oranına ulaşıldığında ihaleyi keserek satacağı miktarı belirlemiş olur.

# Hazine’nin borçlanma vadesini belirleyip borçlanacağı miktar ve ödeyeceği faizi ihaleye bırakması

Bu yöntemde hazine, yalnızca borçlanma vadesini belirleyerek ihaleye çıkar. İhaleye gelen miktar ve faiz tekliflerine göre hazine, dilediği miktar ve faizde ihaleyi keser.

Tek Fiyattan İhale
Teklif usulu yerine uygulunacak faizi devletin söyleyip alıcılara kabul edip etmediklerini sorar.

Hazine Bonosu Getirisi Nasıl Hesaplanır?
Hazine bonolarının ihraç edilirken üstünde yazılı olan nominal değer, ihraç veya piyasa faiz oranı ile iskonto edilerek satılır. Bu ne demektir?

Örneğin; Bir banka 6 ay vadeli gerçekleşen bir bono ihalesine katıldı ve kazandı diyelim. Teklif ettiği tutar ise 500 milyar, faiz ise %50 olsun. bankanın hazine’ye ödeyeceği miktar 500 milyar değildir. 6 ay sonra alacağı miktar 500 milyar’dır. 500 milyar’a %50 faiz geriye doğru işletilerek hesaplanır ve bankanın hazineye bugün ödeyeceği rakam bulunur.

Bankalar dışındaki kurumsal yatırımcılar ve bireysel yatırımcılar için hazine bonosundan verim elde etmenin 2 yolu vardır :

# Hazine bonosunu vadesi gelene kadar elde tutmak.
# Hazine bonosunu vadesi gelmeden nakite çevirmek için ikinci el piyasada satmak.

Vade sonuna kadar elde tutulan hazine bonosu getirisi
Hazine bonosunun yatırım verimi;

Nominal değer
Alış fiyatı                   365
y=                                x
Alış fiyatı            Vade sonuna kadar gün sayısı

Vadesinden önce ikinci el piyasada satılacak hazine bonosunun veriminin hesaplanması
Hazine bonosunun yatırım verimi;

Satış Fiyatı
Alış fiyatı                 365
y=                              x
Alış fiyatı             Vade sonuna kadar gün sayısı

Hazine bonosu yatırımcıları ve son durum
Hazine bonoları yatırım avantajları nedeniyle geniş ilgi görür. Merkez bankası, bankalar, para piyasası fonları, yatırım fonları ve ortaklıkları, kurumsal yatırımcılar, şirketler, yerel yönetimler ve bireysel yatırımcılar hazine bonosu müşterileridir.

Türkiye’de geçtiğimiz yıllarda hazine bonoları gözde bir yatırım aracı oldu, halen de öyle.. çünkü enflasyonist ortamda yüksek faizli bonolar sahibine iyi gelir getirdi, hâlâ da getiriyor. Ancak madalyonun bir de öteki yüzü var.  Yüksek faizli kağıtlar hazine’ye devamlı yüksek faiz yükü getiriyor, hazine faiz ödemekten anapara ödemelerini yapamaz taktirde. Yüksek iç borç stoku enflasyonu daha da azdıran bir etken oluyordu.

2000 yılındaki enflasyonla mücadele kapsamında ilk el atılan konulardan biri yüksek faizlerin düşürülmesi olmuştu. İzlenen politikalar neticesi, faizler düşerken,  iç borç stoku da kademeli olarak düşmeye başlamıştı.

Ancak 2000 yılı kasım ayında ve 2001 yılı şubat ayında yaşanan krizler neticesi hazine bonolarının faizleri tekrar yükseldi.  Kısır döngü şimdilik devam ediyor.

Yorum yapmayı unutmayın!

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.