Bitkilerin
soluması, yapraklardaki ‘stomata’ isimli çok küçük delikler kanalıyla
gerçekleşir. Stomata yani gözenek, olabildiğince fazla miktarda CO₂
(karbondioksit) içeri alacak şekilde açılıp kapanırken bitki için son derece
önemli bir kaynak olan su buharını olabildiğince az miktarda dışarı bırakır.
Ancak bitki, bu verimliliği sağlamada görünürde bir problemle karşı
karşıyadır: Yapraklar parçalara bölünmüştür ve bu parçalar, üzerlerindeki
gözeneklerin açık veya kapalı şekilde bulunmasıyla birbirlerinden farklılık
gösterir. Yapılan son bir araştırmaya kadar bu bölünmüşlük yüzünden CO₂
kazanımının sekteye uğradığı düşünülüyordu. ABD’deki Utah Eyalet
Üniversitesi’nden David Peak ve arkadaşlarınca gerçekleştirilen çalışmada,
bitkilerin gaz kazanım ve kayıplarını düzenleyebildikleri ortaya çıktı.¹
Hem de bir bilgisayar gibi hesaplamalar yaparak.

Söz konusu araştırmaya göre, bitkilerde ‘dağıtılmış hesaplama (distributed
computation)’ adı verilen bilgi işlem davranışı görülüyor. Dağıtılmış
hesaplama, birbiriyle etkileşim halindeki çok sayıda birimin iletişimiyle
mümkün olan bilgi işleme şeklini ifade ediyor. Örneğin bilim adamları
yiyecek arayışındaki bir karınca ordusunun davranışlarını ‘dağıtılmış
hesaplama’ ile şu şekilde açıklıyor: Her bir karıncanın yere kimyasal izler
bırakma yoluyla diğer karıncalara gönderdiği sinyal, karınca ordusunun bir
bütün olarak en bol besine sahip kaynakları bulmasını sağlıyor.

Dağıtılmış hesaplamada, birimler arasında aktarılan sinyaller, bir problem
çözme sürecini ortaya çıkarıyor. Bilim adamları şu sıralarda, dağıtılmış
hesaplama ile hareket edebilen ve bir araziyi araştırma gibi görevlerde
kullanılacak robot sistemleri geliştirmeye çalışıyorlar. Bu robot
sistemleri, yüksek teknoloji ürünü tek bir robot yerine, daha basit ancak
çok sayıda robotu kullanma fikrini temel alıyor.

Peak ve arkadaşları, kazık otu (cocklebur plant) üzerinde yaptıkları
incelemelerde, yaprak üzerindeki, açık ve kapalı şekilde bulunan gözeneklere
sahip parçaların dağılımını çalıştılar. Bilim adamları yapraklarda,
dağıtılmış hesaplamanın göstergesi özel modellerle karşılaştılar. Bazen,
gözeneklerin hareketleri sonucu, kapalı veya açık gözeneğe sahip parçalar
yaprak üzerinde sabit bir hızda hareket eder görünüyordu. Bireysel yaprak
gözeneği, komşu gözeneğin yaptığına tepki verir şekilde ve bir basit
bilgisayar gibi çalışıyordu.

Araştırmacılar bitkideki bu verimli sistem sayesinde, gözeneklerin ne kadar
açılacağı probleminin en iyi şekilde çözüldüğünü ifade ediyorlar.

Bir bitkinin soluma gibi hayati bir faaliyeti, yaprak üzerindeki hücrelerden
gelen sinyalleri işleyerek yürütmesi ve bunun, bilgisayarlardaki bilgi işlem
sistemlerine benzerliğinin bilim adamlarınca telaffuz edilmesi son derece
çarpıcı bir durumdur. Yaprak üzerinde birbirleriyle her an iletişim halinde
olan çok sayıdaki gözenek, ürettikleri sinyallerle bir bilgi işlem
mekanizması ortaya çıkarmaktadır. Bu mekanizma sayesinde üretilen kararın
bitki için gerekli maddelerin akışını en verimli şekilde düzenlemesi ise
büyük bir mucizedir. Çok sayıda gözenekten çıkacak sinyallerin rastlantısal,
kaotik bir durum ortaya çıkarması bekleneceği yerde bu sinyaller yaprak
üzerindeki deliklerin açılıp kapanmasını mükemmel şekilde kontrol etmekte ve
solunum gibi hayati bir faaliyetin sekteye uğramasını engellemektedirler.

Bilgisayar programları, bilgisayar kullanıcısının ihtiyaçlarını karşılayacak
şekilde hesaplamalar yapar ve bunların bilinçli olarak tasarlandığına şüphe
yoktur. Kullanıcının ihtiyaçlarından haberdar olan bir bilgisayar mühendisi,
bu ihtiyaçları karşılayacak şekilde bir program tasarlamıştır. Bitkide de
benzer bir durum vardır. Su buharı ve CO₂ miktarı, bitki için
yaşamsal önemdeki solunum faaliyetini destekleyecek şekilde bitki bünyesinde
tutulmalı, bunun için yaprak üzerindeki mikroskobik deliklerin açılıp
kapanması düzenlenmelidir. Bu ihtiyaçlar, gözeneklerden gelen sinyallerin
bir bilgisayar programı işlevi görmesiyle mükemmel bir şekilde
giderilebilmektedir.

Elbette bilgisayar programının bir mühendis tarafından üretilmesi gibi, bu
solunum programının da bilinçli olduğu açıktır. Hiç şüphesiz bitkilerdeki bu
programı tüm bitkilerle birlikte yaratan, göklerin yerin ve ikisi arasındaki
herşeyin Rabbi olan Yüce Allah’tır. Allah bir Kuran ayetinde şöyle
bildirmektedir:

“ Göklerin ve yerin mülkü O’nundur. Diriltir ve öldürür. O, herşeye güç
yetirendir. ” (Hadid Suresi, 2)

Bu Yazıyı Paylaşın