Hz. Muhammed’in amcasının oÄŸlu ve damadı Dördüncü Halife Ali’yi öbür sahabelerden ve diÄŸer üç halifeden üstün tutan mezhep “Alevilik”,bu mezhebe baÄŸlı olanlar da Aleviler diye adlandırılır. Kelime sözlük anlamıyla “Ali’ye mensup” demektir. Hz. Ali’yi daha saÄŸlığındayken en üstün sahabe olarak kabul edenlere de Alevi denmiÅŸtir. Kufeli komutan Maliki Ester bunlardan biridir. Alevilere Ä°ran’da “Göranlar” denir.
Ä°mamlığın Ali’ye doÄŸrudan doÄŸruya Allah ve Peygamber tarafından verildiÄŸini kabul edip buna inananlara “Åžia-i Aleviye” adı verilmiÅŸtir. Mezhep sonradan birçok kollara ayrılmıştır. Yemen’deki Zeydiye mezhebi ve Suriye’deki Mütvali’ler buna örnek olarak gösterilebilir. Ä°slamda ilk ayrılık hareketi olan Alevilik,tarih boyunca şöyle bir düzenle süregelmiÅŸtir: a) Ali’nin Allah ve Mehdi olduÄŸuna inanan ilk Aleviler. Bu inanış ilk önce San’alı bir yahudi olan Ä°bni Sebe’nin telkiniyle baÅŸlamış, Hz. Ali, Ä°bni Sebe’yi yanından sürmüş,kendine tanrılık yakıştıranları da Kufe’de ateÅŸe attırmıştır. b) Ayrı Alevi kollarını bir araya toplayan ve inançlarında islamlığa aykırı unsurlar bulunduÄŸu için Ä°mam Carüssatlik tarafından reddedilen, lanetlenen Ebu Mansurül Ä°slı ve Ebul Hattab Muhammedül Esedi’nin telkinleriyle meydana çıkan Ä°smailfye.Ä°smailîlere ‘Yedi Ä°mam Mezhebi’mensupları da denir. Horasan’dan Türkistan’a, Yemen’e, Endülüs’e kadar yayılmışlardır. Mısır’da Fatımi halifeliÄŸi bunlar tarafından kurulmuÅŸtur.
c) Yeni Alevilik hareketi. Mustansır-ı Alevi’nin,ünlü Ä°ranlı ÅŸair Nasırı Husrev’i Maveraünnehir’e, Hasan Sabbah’ı da Ä°ran’a göndermesiyle,bunların oradaki propaganda ve eylemleriyle yayılmış olan yeni Alevilik hareketi ‘Dâvet-i Cedide’,yani ‘Yeni ÇaÄŸrı’ diye de bilinir. Alevilik en geniÅŸ yayılma alanını Ä°ran’da bulmuÅŸtur. Anadolu’da KızılbaÅŸlık, Tahtacılık deyimleri Alevilikle eÅŸanlamlıdır. KızılbaÅŸ deyimi, Åžah Ä°smail Safevi erlerinin kırmızı baÅŸlık giymelerinden gelmektedir. Alevilik Ä°slam tarihinde birçok ihtilal ve savaşın oluÅŸunda etkin bir faktör rolü oynamıştır. Anadolu’daki Alevilik Batınilik’le etkilenmemiÅŸ, Yesevilik,Kalenderilik,Hayderilik gibi Türk tarikatları ve Huruflik’le etkilenmiÅŸtir.
Muharrem ayında dört hafta yas tutulur. Her Cuma günü, kadınların da katıldığı Görgü ayini veya Ayini Cem yapılır. Bu ayinlerin küçükleri ‘dernek’ diye isimlendirilir.
Alevilikte on iki hizmet vardır. Bunlar şöylece sayılabilir: Mürşitlik,pirlik,halifelik, zakirlik,hizmetleri adamına göre dağıtmakla görevli cemiyet basıcılık, meydanı açıp dedenin önüne seccade yayan, muhasip kavline girenlere rehberlik eden nakip,ayinden önceki meclise katılan dede ve büyüklere hizmet eden,kurbanı meydana getiren, yemeği paylaştıran hadim, çeragcılık, gözcülük, tarikatçılık, sakalık,ferraşlık.
Dedeler tarafından yönetilen köy örgenlerine “ocaklar” , pirler tarafından yönetilen ocaklar birliÄŸine de “mürÅŸit yuvaları” adı verilir. Alevilik, “her ÅŸeye malik ola ve hiç bir ÅŸeye malik olmaya” ilkesiyle toplumcu bir görüşe dayanır. Mezhebin töresel disiplini, “eline,beline,diline sahip olmak” ÅŸeklinde özetlenebilir.
Bu ilkelerden sapanlar ve ayrılanlar,”düşkün etmek” diye belirlenen bir cezayla cezalandırılırlar. Hırsızlara ocak cezaları verilir. Sakalları,bıyıkları kesilir. Katiller için kısas uygulanır. Yalancının, sır açığa vuranın dili daÄŸlanır. Suçluya 40 gün selam verilmez. Hayvanları sürüden çıkarılır. Türkiye’de yaÅŸayan Alevilerin sayısı kesinlikle bilinmemektedir. Edirne, Kırklareli, EskiÅŸehir, Sivas, Çorum, Erzincan, Antalya ve Hatay illerinde alevi köyleri vardır. Alevilerin ve eski ÅŸaman Türklerinin arasında büyük inanç benzerlikleri olduÄŸu bilinmektedir. Orman ve kayın aÄŸacının kutsal sayı Ä°ması, ayinde etrafa rakı veya su serpilmesi, görgü ayinlerinde nefes ve deyiÅŸlerin okunması,saz çalınması,kurban edilen hayvandan kalan artıkların toplanıp gömülmesi, bu inanç benzerliklerinin örnekleridir.
Alevilerin büyük tanıdıkları yedi ÅŸair, Nesimi, Fuzuli, Hatai (Åžah Ä°smail Safevi),Pir Sultan Abdal,Kul Himmet, Yemini ve Virani’dir.
Günlük namaz rekatları 17 olan Aleviler, sadece farzları kılarlar. BektaÅŸiler gibi, Aleviler de Nevruz’u Hz. Ali’nin doÄŸduÄŸu gün kabul ederler.
Tags: alevi, alevilik, dini bilgiler, mezhepler
Bu konuyu okuyanlar bunlarıda okudu
Umarım konuyu beğenmişsindir istersen bu sayfaya abone olarak yapılan yorumlardan ve yeniliklerden RSS Feed, ile haberdar olabilirsin. Anasayfa dön.
Henüz yorum yapılmadı ilk yorumu sen yap. bu yazı için
Yorumlardan haberdar olun Yorumlar Rss ve Geriizleme URL